Achtergrondinformatie over nieuwe opvanglocaties voor asielzoekers

Alles over een veilige en prettige buurt. Veiligheid staat voorop: voor omwonenden, ondernemers en bewoners van een opvanglocatie. De gemeente Amersfoort en COA werken samen met partners aan een veilige en leefbare omgeving:

• Duidelijke regels en afspraken op de locatie
• Begeleiding en beveiliging op de locatie door het COA (24/7)
• Regelmatig overleg met omwonenden, COA, politie en andere betrokkenen
• Tussentijdse evaluatie tussen gemeente en COA
• Voor opening van een locatie maakt het COA samen met omwonenden een plan. In dit plan staan afspraken over hoe we samen voor veiligheid zorgen en hoe we goede buren zijn.

De gemeente zorgt voor de veiligheid in de buurt

Gemeente en COA werken samen aan veiligheid rond de opvanglocatie Een veilige en rustige leefomgeving is belangrijk voor iedereen. Daarom willen de gemeente en het COA dat het in en rond opvanglocaties veilig is. Omwonenden, medewerkers en bewoners moeten zo veilig mogelijk kunnen wonen en werken op en rondom een COA-opvanglocatie.

Verschillende overheden werken samen om incidenten, overlast en/of criminaliteit rond asielzoekers te voorkomen en aan te pakken. Een overzicht vind je op de webpagina van de rijksoverheid. 

Maatregelen die het COA kan treffen bij incidenten

Het COA is verantwoordelijk voor de veiligheid op het terrein van de locaties. In ieder geval op doordeweekse dagen zijn COA-medewerkers aanwezig die de bewoners begeleiden. Daarnaast is er 24/7 professionele beveiliging aanwezig. Het COA kan verschillende maatregelen treffen om onacceptabel gedrag te corrigeren en om bewoners te confronteren met de negatieve gevolgen van dit gedrag.

• Bij kleinere overtredingen kan COA een correctiegesprek aangaan, een waarschuwing geven, een deel van het leefgeld inhouden of zelfs een afkoelperiode van maximaal 4 uur instellen. Dan mag de bewoner tijdelijk de locatie niet meer in. Het COA heeft deze laatste maatregel in Amersfoort de afgelopen 25 jaar niet toegepast. Het COA zet deze maatregel niet in bij bewoners die mogelijk onrust in de buurt gaan veroorzaken.
• Agressie- en geweldsincidenten tegen COA-medewerkers en andere personen die op de locatie werken, handelt het COA af volgens de landelijke afspraken van Veilige Publieke Taak (VPT). Dat kan invloed hebben op de asielprocedure of een eventuele rechtszaak.
• Bij strafbare feiten schakelt het COA de politie in en adviseert eventuele slachtoffers altijd om aangifte te doen.

Meer over de aanpak van incidenten lees je op de website van het COA.

Wat we samen kunnen doen om de buurt leefbaar en veilig te houden

Wanneer een nieuwe locatie is gekozen, gaan we in gesprek met omwonenden. Dan kunnen we hier met elkaar afspraken maken over hoe we de buurt leefbaar en veilig houden. Bijvoorbeeld door een BuurtBeheerGroep in te stellen om regelmatig mee te overleggen met het COA, de wijkagent en andere betrokken partijen. Meer daarover lees je op de website van het COA.

Wat omwonenden kunnen doen bij overlast

Het COA is verantwoordelijk voor de veiligheid op het terrein van de opvanglocaties. Het telefoonnummer van elke locatie staat op de website van COA. 

De burgemeester is samen met de politie verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid in de buurt. Bij overlast in de buurt bel je met de politie.

Meer politie of handhavers bij nieuwe opvangplekken

Of er bij het openen van nieuwe azc's meer politie of handhaving nodig is, bespreken de gemeente, het COA en de betrokken organisaties bij de uitwerking van de plannen.

Ervaringen met veiligheid bij bestaande opvanglocaties

COA en gemeente Amersfoort evalueren regelmatig de veiligheidssituatie, bijvoorbeeld bij de locatie Campanile Hotel. De ervaring in Amersfoort is dat omwonenden van de azc’s weinig overlast ervaren. Wij zien dat het COA incidenten snel en goed oppakt. Politie, handhaving, COA en (onder andere) de gebiedsmanager weten elkaar snel te vinden, wanneer nodig. Verder praten professionals (zoals wijk- en jeugdboa’s) regelmatig met omwonenden over wat er nodig is aan zorg en aandacht. En ze verwijzen door en/of schakelen met de opvanglocatie. Waar nodig verwijzen ze door en/of stemmen ze af met de opvanglocatie.

Ook heeft de gemeente contact met andere gemeenten over ervaringen met de opvang van asielzoekers. Leerpunten daaruit verwerkt Amersfoort in de aanpak.

Als een plek toch niet geschikt blijkt

Elke plek kent periodieke evaluaties. Als daaruit blijkt dat maatregelen nodig zijn, dan nemen de betrokken partijen die. Als een maatregel niet werkt, kunnen gemeente en COA op die manier ook tijdig het beleid aanpassen of zo nodig opschalen. Gelukkig is dat in Amersfoort nog niet nodig geweest.

Wie komen er wonen, hoe ziet hun dagelijks leven eruit en welke rechten en plichten hebben ze?

Begrippen

• Asielzoekers: mensen die bescherming aanvragen in Nederland via een asielprocedure.
• Vluchtelingen: mensen die hun land ontvluchtten, omdat ze daar gevaar lopen.
• Veilige landers: mensen uit landen zonder oorlog/vervolging. Zij krijgen meestal geen verblijfsvergunning.
• Vergunninghouders (statushouders): vluchtelingen met een verblijfsvergunning, die recht hebben op huisvesting.
• Alleengaande minderjarige vreemdelingen (amv’s): jongeren onder 18 jaar die zonder ouders naar Nederland komen.
• Ongedocumenteerden: mensen zonder verblijfsvergunning of asielprocedure, bijvoorbeeld doordat hun asielaanvraag is afgewezen of doordat zij zonder toestemming het land inkwamen. Zij verblijven niet in azc’s. (Mensen zonder identiteitspapieren kunnen wel in een asielprocedure zitten en in een azc verblijven. Maar hen noemen we niet ‘ongedocumenteerd’.)

Wie in de nieuwe opvanglocaties in Amersfoort komen

Het COA beslist welke bewoners naar een opvanglocatie komen. Dat kunnen mensen van verschillende leeftijden zijn: gezinnen en alleen gaande volwassenen). Op de webpagina van de SER staan cijfers over de landen van herkomst en de samenstelling van mensen die om bescherming vragen. Ze wachten nu in Ter Apel of andere opvanglocaties op de uitkomst van hun asielaanvraag. De asielprocedure duurt lang en woningen zijn schaars. Daarom verblijven bewoners vaak langer in een azc, ook nadat ze een verblijfsvergunning hebben gekregen. 

Wie er niet komen

• 80 alleengaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) hebben in Amersfoort een eigen opvang aan de Barchman Wuytierslaan. Daar krijgen ze 24/7 speciale begeleiding. Amersfoort voldoet daarmee aan haar plicht om een bepaald aantal ’jongeren te huisvesten dat zonder ouders naar Nederland reist.
• Mensen uit veilige landen krijgen een versnelde procedure. Het COA vangt deze mensen op aparte, versoberde locaties op. Gaan zij in beroep tegen een afwijzing? Dan ververhuizen ze naar een reguliere opvanglocatie ergens in Nederland.
• Asielzoekers kunnen soms niet zelfstandig op een reguliere opvanglocatie wonen. Ze hebben bijvoorbeeld zware psychische problemen of missen vaardigheden en zorgen daardoor voor overlast. Voor hen zijn er aparte opvanglocaties elders in Nederland.

Asielzoekers die in Nederland en in een azc mogen blijven

Tijdens het asielproces vangt het COA asielzoekers op in verschillende soorten opvanglocaties. Meer hierover kun je lezen op de webpagina van het COA. Na afloop van het asielproces biedt het COA vluchtelingen met een verblijfsvergunning opvang, tot ze woonruimte krijgen in een gemeente. 

Hoe lang asielzoekers gemiddeld in een azc blijven

Dat hangt af van veel factoren. De asielprocedure kent verschillende stappen, beginnend bij de aanmelding in ter Apel. Eenmaal in een opvanglocatie wacht een asielzoeker gemiddeld 21 maanden op een besluit van de IND. Als asielzoeker een verblijfsvergunning krijgt, wordt deze gekoppeld aan een gemeente en wacht vervolgens in opvanglocatie op huisvesting. Op dit moment is deze wachttijd tussen de 6 en de 12 maanden. Dit verschilt per doelgroep (alleengaand, gezinsverband of wachtend op gezinshereniging).

Als een asielzoeker geen verblijfsvergunning krijgt

Dan kan deze nog een bezwaar indienen. Dan volgt opnieuw een wachttijd van 6 weken tot een half jaar op een besluit door de IND. Wijst de IND de aanvraag dan weer af? Dan kan de asielzoeker nog in beroep gaan bij de rechter. Ook daarvoor geldt een wachttijd. Verklaart de rechter het beroep gegrond? Dan moet de IND opnieuw een beslissing nemen. Daarvoor geldt een wachttijd van 6 tot 12 weken. Soms mag een asielzoeker de uitkomst van het bezwaar en/of beroep in Nederland in een opvanglocatie afwachten.  Afgewezen asielzoekers mogen nog 28 dagen in een azc wonen om hun vertrek voor te bereiden.

Hoe een gemiddelde dag van een asielzoeker eruit ziet

Asielzoekers zijn vaak veel tijd kwijt aan hun asielprocedure. Vluchtelingenwerk en het COA begeleiden hen daarbij. In de rest van de tijd kunnen ze taallessen volgen. Asielzoekers mogen ook werken. Gezinnen zijn naast hun asielprocedure druk met het dagelijkse leven van de kinderen zoals school, huiswerk en de maaltijden. Ook kunnen ze meedoen aan activiteiten die het COA met samenwerkingspartners en bewoners organiseert. Lees meer op de webpagina van het COA hierover. Meer informatie over de dagelijkse activiteiten van asielzoekers vind je op deze webpagina van het COA.

Bewoners mogen werken

Bewoners van opvanglocaties mogen werken. Het gaat meestal om zelfwerkzaamheid voor het COA (tegen een kleine vergoeding, denk bijvoorbeeld aan conciërge-achtige taken) en in enkele gevallen om betaald werk. Om meer bewoners betaald te laten werken, startte Amersfoort in 2025 met een succesvolle proef met een jobhunter. Deze begeleidt bewoners op de locaties Hotel Campanile en AZC Amersfoort naar werk. Daarnaast hebben steeds meer locaties een meedoenbalie. Daar kunnen werkgevers, vrijwilligersorganisatie en asielzoekers elkaar vinden.

Dagbesteding

Bewoners die asiel hebben aangevraagd, zijn vaak druk met hun asielprocedure en krijgen daarin begeleiding van Vluchtelingenwerk en het COA. Gezinnen zijn druk met het dagelijkse leven van de kinderen zoals school, huiswerk, koken, etc. Daarnaast stuurt Amersfoort op actief meedoen vanaf dag één. Ze kunnen taallessen volgen en vrijwilligerswerk doen of betaald werk. Op de huidige opvanglocaties is daarvoor een meedoenbalie en er is een jobcoach actief. Verder kunnen asielzoekers meedoen aan activiteiten die het COA met samenwerkingspartners en bewoners organiseert. Lees hierover meer op de webpagina van het COA.

Een gemiddelde opvanglocatie

Opvanglocaties in Nederland bieden gemiddeld plek voor 500 bewoners, maar de grootte varieert sterk. Meer hierover lees je op deze webpagina van het COA.

Vanaf ongeveer 300 bewoners is het financieel haalbaar om alle benodigde voorzieningen op de locatie zelf aan te bieden. Bijvoorbeeld beveiliging, medische zorg, begeleiding bij de asielprocedure, taalonderwijs en bemiddeling tussen bewoners en omwonenden.

Voor- en nadelen van kleinere en grotere opvanglocaties

Een kleinere opvanglocatie heeft voordelen en nadelen voor bewoners en omwonenden. Een kleine locatie is overzichtelijk en biedt meer sfeer. In deze flyer van het COA staan de mogelijkheden op een rijtje.

Tegelijkertijd is bij kleinere locaties meer maatwerk nodig om voorzieningen en ondersteuning op niveau te organiseren. Het is bijvoorbeeld niet haalbaar om op elke kleine locatie een dokterspost, een spreekkamer voor VluchtelingenWerk en een lokaal voor taallessen in te richten. Het COA en haar partnerorganisaties moeten dan met wisselende teams reizen tussen verschillende locaties, in plaats van werken met vaste teams op vaste tijden op een vaste locatie. Daardoor zijn kleinere locaties alleen geschikt voor asielzoekers die al wat zelfredzamer zijn; die minder dagelijkse begeleiding nodig hebben, bijvoorbeeld omdat ze al wat langer hier zijn. Veel kleine opvanglocaties betekent dus meer verhuizingen van asielzoekers van grotere naar kleinere opvanglocaties. Verhuizingen kunnen hun ontwikkeling remmen.

Bij grotere opvanglocaties kan het COA alle noodzakelijke voorzieningen op de locatie zelf organiseren. Denk aan beveiliging, medische zorg, begeleiding bij de asielprocedure, taalonderwijs en bemiddeling tussen bewoners en omwonenden. Ook kan het COA op een grotere locatie werken met een vast team, wat zorgt voor meer continuïteit en kwaliteit in de begeleiding van bewoners. Daarnaast biedt het ruimte voor aanvullende voorzieningen, zoals een Meedoenbalie.

De voorgestelde locaties in Vathorst en Schothorst

Er zijn op dit moment geen concrete locaties in beeld. De gemeente gaat nu eerst in gesprek met inwoners over de criteria waar nieuwe opvanglocaties aan moeten voldoen. Wanneer de nieuwe criteria vast liggen, gaat het college de dan beschikbare locaties beoordelen met de nieuwe criteria.

Opvanglocaties van nu in Amersfoort

Op dit moment heeft Amersfoort de volgende opvangplekken:

• Barchman Wuytierslaan: ongeveer 600 plekken (300 in het hoofdgebouw en 300 in tijdelijke units). Door opknap- en uitbreidingsplannen komen daar 100 permanente plekken bij, waardoor er straks in totaal ongeveer 400 blijvende plekken zijn.
• Campanile hotel: sinds februari 2024 ongeveer 150 plekken. Dit is een tijdelijke opvang die COA en gemeente elke 3 maanden evalueren.

Bestemming azc-gebouwen als er minder asielzoekers en statushouders zijn

Misschien is er in de toekomst minder opvangplek nodig voor mensen die asiel aanvragen of die al een verblijfsvergunning maar nog geen woonruimte hebben. De nieuwe opvangplekken bouwen we zo, dat er dan bijvoorbeeld jongeren, studenten of spoedzoekers kunnen wonen.

Wat verandert er in de wijk en hoe werken we samen aan een goede relatie tussen buurt en opvang?

Inpassing in de buurt

De komst van een nieuwe opvanglocatie kan impact hebben op de omgeving. We vinden het belangrijk om dit goed te organiseren, mét oog voor de buurt. Dan kan een opvanglocatie ook kansen bieden.

Bewoners doen boodschappen, kinderen gaan naar school en volwassenen nemen deel aan sport, activiteiten of vrijwilligerswerk. Vaak ontstaat er zo vanzelf contact met de buurt. Daarnaast komt er op de opvanglocatie ruimte voor activiteiten gezamenlijk met de buurt, zoals taallessen of creatieve activiteiten of andere buurtinitiatieven. Welke precies, hangt af van de wensen en ideeën van bewoners en omwonenden. Omwonenden kunnen tijdens het opstellen van de kaders (voorwaarden) aangeven waar behoefte aan is.

Op die manier kan de opvanglocatie een positieve bijdrage leveren aan de buurt. Een bekend voorbeeld hiervan is Plan Einstein in Utrecht waar omwonenden en bewoners van de opvanglocatie samen leren en werken.

Waarde van omliggende woningen

Welk effect de komst van een opvanglocatie heeft op de waarde van omliggende woningen hangt af van veel factoren en is niet vooraf vast te stellen. Een van de factoren is bijvoorbeeld  een goede inpassing in de buurt. Als er sprake is van aantoonbare waardevermindering van de woning door een aanpassing in het omgevingsplan, dan kunt u in sommige gevallen een vergoeding krijgen. 

Er zijn verschillende onderzoeken naar de effecten op de waarde van woningen bekend, waaronder:

• Een onderzoek waaruit blijkt dat in een stedelijke omgeving geen negatief effect optreedt op de woningprijzen of grondwaardes: The effect of asylum seeker reception centers on nearby house prices: Evidence from The Netherlands (2019).
• Een onderzoek waaruit een waardedaling van 3-6% blijkt binnen een straal van 2km: A world deiveded: Refugee centers, house prices, and household preferences.

Gevolgen voor de drukte in de wijk in het verkeer en met parkeren

Nieuwe opvangplekken krijgt voldoende parkeergelegenheid volgens het parkeerbeleid in Amersfoort. Onderzoek naar de noodzaak voor maatregelen om toenemende druk op verkeer en wijkvoorzieningen te treffen, kan in de uitwerkingsfase van de plannen plaatsvinden.

Drukte op scholen in de buurt

Alle kinderen in Nederland hebben recht op onderwijs. Ook kinderen van mensen die asiel vragen, gaan zo snel mogelijk naar school. In ieder geval binnen 3 maanden nadat ze in Nederland zijn aangekomen. Vaak gaan kinderen eerst naar een gespecialiseerde klas waar ze intensief taalonderwijs krijgen. Daarna mogen ouders zelf een school kiezen. Meer hierover lees je op de COA-webpagina.

Drukte bij huisartsen in de buurt

De Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA) biedt huisartsenzorg op vrijwel alle opvanglocaties in Nederland. Dat is ook in Amersfoort zo. Bewoners van de opvanglocaties gaan dus niet naar een huisarts in de wijk, tenzij er sprake is van spoed buiten de spreekuren van de GZA.

Druk op buurtvoorzieningen

Op opvanglocaties organiseren COA, hun partnerorganisaties en vrijwilligers allerlei activiteiten. Daarnaast investeert het COA in sportvoorzieningen. Asielzoekers kunnen lid worden van lokale verenigingen of een kerk of moskeebezoeken. Ook zijn ze welkom in buurthuizen, parken en bij activiteiten van buurtsportcoaches en dergelijke. Gemeente Amersfoort praat nu al met deze organisaties en doet dat ook wanneer er locaties zijn gekozen. Bijvoorbeeld over de manier waarop we het zo kunnen organiseren, dat het voor iedereen prettig recreëren is.