Online onderzoek naar criteria voor vluchtelingenopvang

Voor hulp bij het invullen van het online onderzoek en voor andere vragen kun je contact opnemen met de helpdesk van onderzoeksbureau Populytics via telefoonnummer 085-4011292. Deze is bereikbaar op werkdagen tussen 16.00 en 19.00 uur. Buiten deze uren kun je een eventuele vraag mailen naar ingesprek@amersfoort.nl.

Deelnemers kunnen meedoen vanaf donderdag 15 januari tot en met zondag 8 februari 2026. Deelnemers die een brief met een unieke code ontvingen (zie hieronder onder ‘Steekproef’), kunnen al op 10 januari starten.

De gemeente informeerde inwoners op twee manieren:

1. Via een uitnodiging met unieke code: 10 duizend huishoudens in de gemeente Amersfoort ontvingen half januari 2026 een brief met een uitnodiging om mee te doen aan het onderzoek. In deze brief stond een unieke code die één keer gebruikt kon worden.
2. Via andere kanalen: De gemeente verspreidde een nieuwsbericht over het onderzoek via de media, plaatste een artikel en advertenties in DeStadAmersfoort, in digitale nieuwsbrieven, op sociale media en op verschillende reclameborden in de stad in januari en februari 2026.

Steekproef

Een belangrijk doel van dit onderzoek is om betrouwbare, representatieve uitspraken te kunnen doen over de mening van inwoners van de gemeente. Daarvoor selecteerde de gemeente willekeurig 10.000 inwoners, verspreid over de gehele gemeente. Zo zijn de deelnemers een goede weerspiegeling van de Amersfoortse samenleving. Zij ontvingen een uitnodiging om mee te doen met een unieke code. Dit heet ook wel het gesloten onderzoek, omdat alleen deelnemers met een unieke code op die manier kunnen meedoen.

Iedereen in Amersfoort mag meedoen met het onderzoek

Het is belangrijk dat alle inwoners van Amersfoort mogen meedoen met het onderzoek. Iedereen die zijn mening wil geven, moet dat kunnen doen. Niet alle inwoners kunnen meedoen met een unieke code. Die mag maar één keer gebruikt worden per huishouden. Daarom kunnen ook deelnemers meedoen die geen unieke code hebben. Bijvoorbeeld als iemand anders in dat huishouden ook zijn of haar mening wil geven nadat de code al is gebruikt. Dit heet het open onderzoek, omdat iedereen mee kan doen. De vragen in het gesloten onderzoek en in het open onderzoek zijn hetzelfde. Beide onderzoeken tellen mee in de resultaten.

Hieronder staat uit wat de onderzoekers doen aan eventuele dubbele deelnames en eventuele deelname door mensen van buiten de gemeente in het open onderzoek.

Van steekproef naar betrouwbare representatieve uitspraken voor de hele gemeente

Populytics neemt hiervoor vier stappen:

1. De gemeente trekt eerst een aselecte steekproef van huishoudens uit de gemeente. Aselect betekent dat de adressen willekeurig zijn geselecteerd met een loting. In de meeste onderzoeken loten onderzoekers ongeveer 10.000 adressen. Ook in Amersfoort.
2. De gemeente stuurt al die adressen een uitnodiging met een unieke code om deel te nemen aan het onderzoek. De unieke code mag eenmaal gebruikt worden, bij voorkeur door de eerstvolgende jarige in het huishouden. Onder het volgende kopje staat waarom niet alle inwoners (i.p.v. huishoudens) een uitnodiging met unieke code ontvangen.
3. Inwoners uit deze steekproef die meedoen aan het onderzoek, moeten hun unieke code invullen. De onderzoekers controleren achteraf of de code klopt en of deze eenmaal is gebruikt. Dit doen ze handmatig. Zo weten ze dat inwoners die met de unieke code hebben deelgenomen uit Amersfoort komen en maar één keer hebben meegedaan. Als deze groep deelnemers aan vijf voorwaarden voldoet (zie volgende kopje), dan kunnen ze op basis van deze groep deelnemers betrouwbare, representatieve uitspraken doen over de gemeente als geheel.
4. De onderzoekers analyseren de antwoorden die deelnemers hebben gegeven, zowel de antwoorden op de gesloten vragen als op de open vragen. Ze rapporteren duidelijk over alle vragen die zijn gesteld en hoeveel mensen elke vraag hebben ingevuld. Ze beantwoorden eventuele vragen van inwoners, beleidsmakers, politici en andere belanghebbenden over het rapport.

Voorwaarden voor betrouwbare, representatieve uitspraken

Het is mogelijk om betrouwbare, representatieve uitspraken te doen over alle inwoners van de gemeente Amersfoort van 16 of ouder op basis van een steekproef. Daarvoor moeten de deelnemers uit de steekproef voldoen aan een aantal voorwaarden:

1. Alle personen in de gemeente maken (evenveel) kans om een uitnodiging te ontvangen;
2. Alle deelnemers komen uit de gemeente Amersfoort en zijn 16 jaar of ouder;
3. De deelnemers hebben elk maar één keer meegedaan;
4. De deelnemers zijn verschillend genoeg in termen van leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en wijk/dorp/kern;
5. De deelnemers hebben geen selectiebias. Dat betekent dat niet veel meer deelnemers meedoen die een belang hebben om deel te nemen aan het onderzoek, of die een sterke mening over het onderwerp. Of dat er veel minder deelnemers zijn met een minder sterk belang of mening bij het onderzoek.

• Alle huishoudens van de gemeente maken (evenveel) kans om in de steekproef te komen, omdat alle huishoudens in het bestand zitten waar de steekproef uitkomt (voorwaarde A).
• Door de uitnodigingen op eigen initiatief met een unieke code aan 10 duizend huishoudens alleen in de gemeente Amersfoort te versturen, voldoet het onderzoek aan deze voorwaarden (voorwaarde B en E).
• Controle op de unieke codes zorgt voor unieke deelnames (voorwaarde C).
• De onderzoekers zorgen voor zoveel mogelijk variatie in leeftijd, geslacht, opleiding en spreiding over de stad onder de deelnemers, door 10 duizend huishoudens een uitnodiging te sturen en de ‘verjaardagsvraag’ te stellen (voorwaarde D).

Het aantal uitnodigingen voor representatieve uitspraken

Als de steekproef aan de voorwaarden hierboven voldoet, dan is een groep van ongeveer 400 deelnemers genoeg om representatieve, betrouwbare uitspraken te doen (statistisch betrouwbaarheidsniveau met 95% zekerheid). Onderzoeksbureau Populytics weet uit ervaring in andere gemeenten met dit onderwerp dat ongeveer 10% van de huishoudens die een uitnodiging ontvangt, meedoet aan het onderzoek. Dan is het versturen van 4.000 uitnodigingen voldoende. Maar een bekende vuistregel uit de statistiek is: hoe groter de  steekproef, hoe betrouwbaarder de uitkomsten. De onderzoekers kiezen voor extra betrouwbaarheid. Daarom sturen ze normaal circa 10.000 uitnodigingen.

Geen persoonlijke uitnodiging met unieke code naar iedereen

Overheden mogen niet zomaar iedereen een persoonlijke uitnodiging met een unieke code sturen. Ze moeten voorzichtig omgaan met persoonsgegevens. Ook al bezit een gemeente de adresgegevens van alle inwoners, zij kan die niet zomaar overal voor gebruiken. Daarnaast is het ook niet nodig voor het doel om representatieve uitspraken te doen over de gemeente: de onderzoekers hoeven niet alle inwoners van de gemeente te ondervragen. Als een peilingbureau wil weten hoe Nederlanders gaan stemmen bij aankomende verkiezingen, dan hoeft dit bureau ook niet alle 13 miljoen kiesgerechtigden te ondervragen. Een goede steekproef die voldoet aan de voorwaarden hierboven, is voldoende. Tot slot, alle inwoners uitnodigen zou het onderzoek ook duurder hebben gemaakt. We willen zorgvuldig omgaan met publiek geld.

Doel unieke codes en de controle daarop

Een belangrijk doel is dat de codes de controle mogelijk maken dat een deelnemer maar één keer meedoet. Dit controleren de onderzoekers achteraf handmatig. Ook weten de onderzoekers zo dat deze deelnemers uit de gemeente Amersfoort komen, omdat ze de codes alleen naar huishoudens binnen de gemeente verstuurden. Op basis van de deelnemers met een unieke code, kunnen ze onder voorwaarden (zie hierboven) betrouwbare, representatieve uitspraken doen.

Code controle achteraf en niet vooraf

Soms beginnen deelnemers aan een onderzoek, maar maken het niet af. Deze mensen mogen het onderzoek nogmaals doen met dezelfde code. Daarom controleren de onderzoekers achteraf of codes dubbel gebruikt zijn. Ze verwijderen een incomplete deelname en bewaren complete deelnames. Hierdoor is het onderzoek beter toegankelijk voor iedereen die mee wil doen.

Beïnvloeding en dubbele deelnames

Het onderzoek kun je niet steeds weer opnieuw invullen. Op een aantal verschillende manieren kunnen de onderzoekers controleren of mensen meerdere keren hebben meegedaan aan het onderzoek. Zo bewaren de onderzoekers tijdelijk (twee weken) een aantal internetgegevens van deelnemers. Dit mag van de wet op de privacy (AVG), op basis van ‘gerechtvaardigd belang’: fraude opsporen en cyberaanvallen voorkomen vindt de wetgever belangrijk. De internetgegevens van deelnemers en hun antwoorden op de onderzoeksvragen blijven daarbij strikt gescheiden. Zo blijft het onderzoek anoniem. Dit helpt sterk om dubbele deelnames op te sporen en (grootschalige) beïnvloeding te voorkomen.

Verzoek aan de eerstvolgende jarige om mee te doen

Door de eerstvolgende jarige in een huishouden uit te nodigen, vergroten de onderzoekers de variatie van de groep deelnemers die de unieke code gebruikt. Zodat bijvoorbeeld niet automatisch de gezinsoudste deelneemt, omdat die vaak de post opent. Maar dat een jongere huisgenoot evenveel kans maakt.

Resultaten analyseren

De antwoorden op de gesloten vragen zijn vergelijkbaar tussen deelnemers. De onderzoekers kunnen daarvan precies berekenen welk percentage van de deelnemers welk antwoord heeft gegeven. Dat laten ze zien in het rapport. Bij de open vragen kunnen deelnemers vrij antwoorden. Vaak geven verschillende deelnemers in hun eigen woorden vergelijkbare zorgen, voorwaarden en argumenten. Bij het analyseren van deze antwoorden volgen de onderzoekers de principes van kwalitatieve analyse. Ze delen bijvoorbeeld vergelijkbare zorgen, voorwaarden en argumenten in categorieën in met dezelfde code en tellen ze. Ze combineren deze menselijke analyse met een AI-taalmodel dat alle antwoorden in de open invulvelden ook analyseert, categoriseert en telt.

Anoniem meedoen

Veel inwoners vinden het belangrijk om anoniem, in hun eigen omgeving en op eigen tijd en tempo, een mening te kunnen geven over een gevoelig onderwerp. Alle antwoorden en/of adviezen die deelnemers geven tijdens het invullen van het onderzoek, verzamelen de onderzoekers daarom anoniem. Dat betekent dat ze de keuzes en antwoorden van de deelnemer niet koppelen aan gegevens die direct of indirect te herleiden zijn naar de deelnemer.

Meedoen zonder code

Niet alle inwoners kunnen meedoen met de unieke code. Die is immers maar één keer bruikbaar per huishouden. Het is goed voor te stellen dat meer mensen binnen één huishouden mee willen doen aan het onderzoek. De onderzoekers willen iedereen die mee wil doen, de kans geven om mee te kunnen doen. Met andere woorden: een onderzoek moet inclusief zijn. Dit is een belangrijk verschil met puur wetenschappelijke onderzoeken die niet per se aan alle inwoners de gelegenheid hoeven te geven om deel te nemen. Daarom staat het onderzoek ook open voor mensen die geen code hebben. Dit heet het open onderzoek. De onderzoekers presenteren de resultaten van het open onderzoek los van de resultaten van de deelnemersgroep die heeft meegedaan met de unieke code (het gesloten onderzoek).

Geen check op identiteit

De onderzoekers kunnen – en mogen – niet controleren op woonplaats van deelnemers, noch op andere persoonsgegevens, zoals leeftijd. Dit is vragen naar iemands identiteit. Dat mag niet zomaar van de wet op de privacy (AVG). Dit geldt voor zowel voor het open onderzoek, als voor het gesloten onderzoek waarin een unieke code nodig is. Onderzoekers kunnen dus niet uitsluiten dat inwoners van buiten een gemeente deelnemen aan het open onderzoek. Dat moet iedereen vooral in gedachten houden bij het interpreteren van de resultaten van het open onderzoek.

Waarom een open onderzoek toch belangrijk is

Ook al kunnen de onderzoekers niet uitsluiten dat mensen van buiten de gemeente meedoen aan het open onderzoek, de gemeente vindt het toch belangrijk om het te houden. Want alle inwoners van de gemeente moeten hun mening kunnen geven. In een gesloten onderzoek onder alleen een steekproef van de inwoners, kan dat niet. Tegelijkertijd kan de gemeente niet alle inwoners een persoonlijke uitnodiging met unieke code sturen, vanwege de privacy. Daarom ook een open onderzoek.

Resultaten van het open onderzoek

In het rapport presenteren de onderzoekers de resultaten van het gesloten onderzoek apart van de resultaten van het open onderzoek:

1. De uitkomsten van het gesloten onderzoek zijn betrouwbaar representatief voor de gehele gemeente. Aan dit onderzoek konden alleen deelnemers met een unieke code meedoen.
2. Bij de resultaten van het open onderzoek moet de lezer in gedachten houden dat er deelnemers van buiten de gemeente bij kunnen zitten. Want aan dit onderzoek kan iedereen meedoen. In open onderzoeken ziet Populytics ook veel selectiebias. Dat betekent dat mogelijk veel meer deelnemers meedoen die een belang hebben om deel te nemen aan het onderzoek, of die een sterke mening over het onderwerp. Of dat er veel minder deelnemers zijn met een minder sterk belang of mening bij het onderzoek. Verder geven deelnemers aan een open onderzoek vaak uitgebreide motivaties in de open invulvelden, wat belangrijke informatie kan zijn voor de gemeente.

Wie de vragen bedacht

Onderzoeksbureau Populytics heeft vergelijkbare onderzoeken over migratie (verhuizingen naar Nederland) en de opvang van vluchtelingen in andere Nederlandse gemeenten gedaan. Veel van de vragen in het onderzoek komen daaruit en zijn dus eerder getest. Ook legden de onderzoekers de vragen voor aan een willekeurige groep inwoners. Tot slot keken allerlei betrokkenen en experts op dit thema van de gemeente, mee naar de vragen.

Voor of tegen een opvanglocatie

Het onderzoek is niet bedoeld om te kiezen voor of tegen een azc (ook wel: opvanglocatie). Daarom staat daar ook geen vraag over in het onderzoek. Daarvoor in de plaats vragen wij je om bij de start van het onderzoek aan te geven hoe je aankijkt tegen vluchtelingen in de Nederlandse samenleving. De waarde die je geeft aan deze vraag, is voor het onderzoek van groot belang.

Gemeente Amersfoort heeft de wettelijke verplichting om bij te dragen aan de opvang van asielzoekers. Dat staat in de Spreidingswet van de Rijksoverheid. Inwoners vragen of ze voor of tegen het AZC zijn, zou oneerlijke verwachtingen kunnen scheppen die de gemeente niet waar kan maken. Want de gemeente moet voldoen aan de Spreidingswet, ook als veel mensen zouden zeggen dat ze het niet willen.

We vinden het belangrijk dat álle inwoners zich kunnen laten horen – juist ook als ze twijfels, zorgen hebben of kritisch zijn. Maar de kern is: de opgave ligt er. De vraag óf de gemeente de opgave vervult, is op dit moment niet aan de orde.

Open en gesloten vragen

Het onderzoek kent een combinatie van gesloten en open vragen. Gesloten vragen maken de resultaten beter vergelijkbaar, geven betrouwbare uitkomsten en vullen veel deelnemers vaak sneller in. De onderzoekers krijgen zo een duidelijk beeld van wat inwoners belangrijk vinden. Ook open vragen zijn belangrijk. Deze geven deelnemers de ruimte om hun mening toe te lichten. Daarom zijn in dit onderzoek meerdere open invulvelden.

Als je een vraag of vragen mist

Het onderzoek bevat een vraag waar je kunt aangeven of je onderwerpen hebt gemist. En wat je daarvan vindt. In het rapport laten de onderzoekers de onderwerpen die deelnemers noemen en hun antwoorden daarop zien.

Je mening geven over het onderzoek

Het onderzoek bevat ook vragen over wat je van het onderzoek vond. De uitkomsten op deze vragen laten de onderzoekers zien in het rapport.