Zwerfafval

We onderzoeken altijd hoeveel zwerfafval er in Amersfoort ligt, welk type afval het is, wat de oorzaak is en waar het vandaan komt. Op die manier weten we in welke gebieden we moeten beginnen met het opruimen en voorkomen van het zwerfafval en op welk type zwerfafval en vervuilers we ons moeten richten. De aanpak van weggewaaid bouwafval is namelijk anders dan de aanpak van sigarettenfilters op straat of verpakkingsafval op routes tussen supermarkten en scholen. 

Verschillende soorten zwerfafval

In Amersfoort ligt vooral veel klein zwerfafval, dat moeilijker is op te ruimen. Sigarettenpeuken komen het meest voor. Daarna papier en plastic verpakkingen. Zwerfafval ligt vooral in winkelgebieden, stationsgebieden, gebieden met veel to go aanbod, hoogbouw en hangplekken. Bouwafval zien we vooral in gebieden met grote bouwprojecten, zoals Vathorst, Valleikanaal en Waterrijk. 

Zwerfafval in het water

Zwerfafval komt ook in het water terecht. In de grachten en in sloten in Vathorst vinden we vooral verpakkingen, hondenpoepzakjes, bouwplastic en piepschuim. Via de grachten, de Eem en de Laak komt het afval via het Eemmeer, Gooimeer, IJmeer en Noordzeekanaal in de Noordzee terecht, waar het onderdeel wordt van de plastic soep. Om dat te voorkomen moeten we dit afval opruimen en voorkomen. Daarom doen we onderzoek naar de hoeveelheid afval en het soort afval in het water en wat de oorzaak ervan is. 

Studenten van de Universiteit Utrecht onderzochten in 2025 en 2026 hoeveel zwerfafval en microplastics er in het water van Amersfoort terechtkomen. Ze adviseerden hoe de gemeente en het waterschap extra maatregelen kunnen nemen om de grachten en de Eem schoner te maken. We hebben een ‘vuilboom’  in de Laak geplaatst die afval tegenhoudt en we kijken naar nog 3 andere locaties hiervoor.

50 Vrijwilligers zijn getraind als rivierafvalonderzoekers vanuit Schone Rivieren voor onderzoek langs de Eem, Valleikanaal, Heiligenbergerbeek, Barneveldse Beek, Laak. 

Help je mee? Word rivierafvalonderzoeker

Wil je meehelpen aan Schone Rivieren in Amersfoort? Je kunt meedoen op een manier die bij jou past. Kijk op de website van Schone Rivieren.

Als gemeente hebben wij de verantwoordelijkheid om straten, pleinen, parken, kades en wateren schoon te houden. Onze wijkaannemers ruimen zwerfafval op en legen de openbare afvalbakken. ROVA ruimt bijgeplaatst afval rondom een container op zodat dit afval niet verder de wijk in waait.
Daarnaast zijn er inwoners, bedrijven, scholen, verenigingen en organisaties die vrijwillig zwerfafval opruimen. Een Amersfoortse SUP-school haalt regelmatig zwerfafval uit de Laak en de grachten. 

Wil je meehelpen de plek rondom de ondergrondse container in jouw buurt netjes en schoon te houden? We zoeken nog containervrijwilligers. Je leest er meer over op de pagina Afval naast de container.

Makkelijker opruimen met de gratis WePlog app

Met de gratis WePlog app wordt zwerfafval opruimen makkelijker en leuker. Je houdt bij waar en hoeveel je opruimt; straten kleuren groen als je er geweest bent. Ook zie je waar andere inwoners actief zijn. De gegevens helpen ons om probleemgebieden in kaart te brengen, gerichte acties te organiseren en opruimhelden in het zonnetje te zetten. De app is gratis, advertentievrij en privacyvriendelijk, en beschikbaar voor iOS en Android.

Zwerfafval melden

Zwerfafval kun je melden via Melding openbare ruimte.

Jaarlijkse opruimacties

Ieder jaar organiseren we aanvullende acties tegen zwerfafval. Met scholen, bedrijven, inwoners en opruimteams. Om nog meer zwerfafval uit de natuur te halen, bewustwording te vergroten en te laten zien hoe je zelf kunt helpen met het opruimen en het voorkomen van zwerfafval. 

• Schoonste Straatverkiezing
  Ieder jaar zoeken we de schoonste straat van Amersfoort, waar inwoners met elkaar zorgen voor een schone, opgeruimde en gezellige leefomgeving. De winnende straat krijgt een compleet verzorgd straatfeest én een straatnaambordje Schoonste Straat. In 2025 wonnen De Keut, Johanneshoeve en Park St. Josef in Hooglanderveen en in 2024 was dit de Zangvogelweg in Liendert. Wil je meedoen? Houd dan deze website, huis-aan-huisblad De Stad Amersfoort of de gemeentenieuwsbrief in de gaten. 
• World CleanUp Day 
  Op deze wereldwijde opruimdag maken honderden Amersfoorters, scholieren en organisaties parken, straten, pleinen en wateren schoon. Ieder jaar halen we samen honderden kilo's zwerfafval uit de natuur. In 2026 is World Cleanup Day op zaterdag 19 september. Je kunt via ons of opruimacties in je eigen wijk gratis afvalgrijpers lenen. 
• Zwerfafvalbrigades
  We huren een paar keer per jaar zwerfafvalbrigades in om in gebieden met veel zwerfafval extra op te ruimen en gesprekken aan te gaan met inwoners, bezoekers en ondernemers. 

De beste manier om zwerfafval te verminderen, is om ervoor te zorgen dat (zwerf)afval nooit ontstaat of gemaakt wordt. Daarom moedigen we de overstap naar herbruikbare producten, producten zonder verpakking en producten met statiegeld aan. Ook moedigen we repareren, tweedehands kopen en consuminderen aan. 

Projecten, maatregelen en samenwerkingen

Op allerlei manieren proberen we afval in de afvalbak te krijgen of zelfs helemaal te voorkomen.  

• Statiegeldrekjes aan de prullenbakken
  Mensen kunnen hun blikje of flesje in een statiegeldrekje zetten. De blikjes en flesjes belanden zo niet in de natuur en een ander kan ze inleveren voor statiegeld. 
• Aanpassingen aan de afvalbakken
  In een aantal winkelgebieden testen we aanpassingen aan de afvalbakken. Een opvallend groene kleur zorgt voor betere zichtbaarheid. Peukenuitdrukplaatjes maken het voor rokers duidelijker dat hun peuk in de afvalbak mag. En een kleinere opening van de bak zorgt voor minder gepik van vogels en minder illegaal gedumpt huishoudelijk afval en bedrijfsafval.
• Aanpak van sigarettenfilters
  Het weggooien van de sigaret op straat is hardnekkig gewoontegedrag, mensen weten niet dat een filter van plastic is én zij twijfelen daarnaast of een smeulende peuk in de afvalbak mag. Wij doorbreken dat door het faciliteren van uitdrukplaatjes op prullenbakken in geselecteerde gebieden, het uitdelen van zakasbakjes, het zichtbaar opruimen met peukenzuigers, het inzetten van peukenbrigades en met communicatie.
• WeCup herbruikbare bekers
  Horeca en sportverenigingen in Amersfoort kunnen laagdrempelig overstappen op herbruikbare koffiebekers. Wij ondersteunen je met een kosteloos starterspakket en een eenvoudig statiegeldsysteem.
• Verpakkingsvrij winkelen
  Kies voor onverpakte producten en ga eens langs bij de Amersfoortse winkeliers die je welkom heten met je eigen broodzak, groentenetje of bakje.
• ZeroWaste: makkelijk minder afval
  Sinds 2024 organiseren we een week zonder afval met workshops en informatie. Ook geven we je op onze website tips over hoe je minder afval kunt overhouden.
• Repair Cafés voor gratis reparaties
  In Amersfoort zijn meerdere Repair Cafés waar vrijwilligers je gratis helpen met het repareren van kapotte apparaten, kleding, meubels en fietsen. Kijk voor de locaties en openingstijden op Repair Cafés Amersfoort.
• Samenwerking met ondernemers
  In winkelgebieden, stationsgebieden en plekken met veel to go winkels meten we meer zwerfafval dan gemiddeld. We kiezen daar voor een extra aanpak voor het opruimen en voorkomen van afval. Dat doen we samen met de ondernemers daar. Voorbeelden zijn winkelgebieden en Food Court.
• Handhaving 
  We bezoeken ondernemers om uitleg te geven over verplichtingen zoals de  25-meterregel: dagelijks opruimen van (zwerf)afval rondom het pand.
• Communicatie
  Communicatie is altijd onderdeel van de aanpak van zwerfafval. Bijvoorbeeld posters en welkomstboodschappen in winkelgebieden, een kaart met winkels waar je welkom bent met je eigen herbruikbare verpakking, een uitnodiging voor de week zonder afval, een oproep voor de Schoonste Straatverkiezing en de WePlog app.

Zwerfafvallessen op scholen

We bieden leuke lessen aan over zwerfafval en afval voorkomen. We hebben lessen voor kinderen op de basisschool, het voortgezet onderwijs en het mbo. Ieder jaar organiseren we ook de e-waste race waarin basisscholen tegen elkaar strijden door oud elektronisch afval in te zamelen om recycling te stimuleren en te voorkomen dat kleine elektronische apparaten bij het restafval komen. Wil je advies of ondersteuning bij onderwijsprojecten over (zwerf)afval? Kijk dan op:

• www.hetgroenehuisamersfoort.nl/basisonderwijs
• www.hetgroenehuisamersfoort.nl/voortgezet-onderwijs (ook voor mbo) 

Meer afval voorkomen

We doen ons best om zwerfafval te voorkomen, maar we willen ook de totale hoeveelheid afval en grondstoffen verminderen. Zodat we minder grondstoffen uit de aarde hoeven te halen en er minder restafval naar de verbrandingsoven hoeft. Daarom voeren we ook projecten uit om te zorgen voor minder afval. Denk dan aan verpakkingsvrij winkelen, herbruikbare producten, tweedehands kopen, repareren, consuminderen en zindelijkheidstraining.