Hoe komen we tot nieuwe vaste opvanglocaties voor asielzoekers?

Van 17 juni tot en met 19 juli konden inwoners reageren op de concept werkwijze. Daar kwamen 279 reacties uit de vragenlijst op binnen, plus enkele e-mails. Veel mensen schreven uitgebreid en persoonlijk. Dat waarderen we. Een deel van de vragen was al beantwoord in het afwegingskader zelf, maar stond niet in de korte tekst van de vragenlijst. Waar onderdelen niet duidelijk genoeg waren, hebben we de tekst verduidelijkt. Sommige reacties bevatten voorstellen die verder gaan dan een verduidelijking, bijvoorbeeld een vaste afstand tot woningen of een maximum aantal plekken per locatie. We hebben alle reacties gelezen en verwerkt. In de reactienota (in de bijlagen van het collegebesluit) staat per onderwerp wat inwoners schreven en hoe we dat in de werkwijze verwerkten. Op een paar punten hebben we de werkwijze aangepast. Je leest hieronder wat we aangepasten.

De gemeenteraad bespreekt het aangepaste concept afwegingskader (met de randvoorwaarden en criteria) en het stappenplan. De raad ontvangt ook de reactienota. Het eerste gesprek hierover is op 18 november in de commissie Omgeving. Daarna neemt de gemeenteraad een besluit over het definitieve afwegingskader en stappenplan. Een datum daarvoor is nog niet bekend.

• Veiligheid is het vaakst genoemd. Veel mensen willen dat dit zwaarder weegt of eerder in het proces aan bod komt.
• Veel mensen hadden vragen over hoe locaties punten krijgen en hoe de beoordeling in elkaar zit.
• Veel mensen willen een vaste afstand tot woningen en een maximum aantal plekken per locatie. De meningen lopen uiteen. Sommigen willen juist opvang in een woonwijk, omdat dat contact en integratie zou helpen. Anderen juist niet.
• Een deel maakt zich zorgen dat de uitkomst al vaststaat of dat we inwoners te laat betrekken.

Er was ook waardering voor de zorgvuldigheid en transparantie van het proces.

Randvoorwaarden

We leggen duidelijker uit wat ze betekenen.

• Bij het bedrijventerrein gaat het alleen om het geluidgezoneerde deel, en we voegen een kaart toe. (Daar mogen bedrijven meer geluid maken dan in woongebieden.) 
• Hetzelfde doen we voor het Natuurnetwerk Nederland. 
• Bij ‘geen bestaande woning of appartement’ maken we duidelijk dat andere bestaande gebouwen wel in beeld blijven.

Criterium 1 

We leggen het verschil uit tussen draagkracht (kan een wijk het aan?) en draagvlak (wil een wijk het?). We leggen ook uit waarom een hogere score meer punten geeft en op welk niveau (buurt of wijk) we kijken. De naam van het criterium wordt 'Sociale balans, leefbaarheid en veiligheid'.

Criterium 3

Het onderdeel bestaand gebouw of nieuwbouw krijgt een eigen, herkenbare naam. We noemen ook de mogelijke positieve effecten van een locatie op een wijk. De afstand tot de dichtstbijzijnde woningen blijft onderdeel van dit criterium.

Criterium 4 

Hoe snel een locatie beschikbaar is, telt niet meer mee in de punten. De duur dat een locatie beschikbaar is, weegt daardoor zwaarder. Zo sturen we op stabiele opvang voor de lange termijn.

Criterium 5 

We leggen uit wat we met een ‘initiatief’ bedoelen: een plan waarvoor een omgevingsvergunning nodig is, geen vrijblijvend idee.

Stappenplan 

We leggen beter uit wie ‘direct omwonenden’ zijn, hoe de lange lijst tot stand komt en hoe je kunt inspreken bij de raadscommissie. Zodra de raad heeft besloten, maken we een concretere planning.

Veiligheid

We maken zichtbaar dat veiligheid in elke stap terugkomt en niet pas aan het eind.

We doorlopen vier stappen naar definitieve locaties: van lange lijst naar locatiebesluit. De gemeenteraad heeft daarin een centrale rol: zij kiest een scenario en neemt uiteindelijk het locatiebesluit.

Stap 1 – Eerste selectie

We beginnen met een lange lijst van mogelijke locaties in de hele gemeente, opgesteld op basis van eerdere onderzoeken en suggesties van inwoners. Elke locatie toetsen we eerst aan de randvoorwaarden. Locaties die daar niet aan voldoen, vallen direct af. De overgebleven locaties beoordelen we op onze criteria; elke locatie krijgt een puntenscore op elk criterium.

Stap 2 – De raad kiest een voorkeursscenario

Met de locaties met de meeste punten stellen we opvangscenario’s op. Een scenario bestaat uit een paar locaties die samen de 483 opvangplekken bieden. Het college stelt bij voorkeur meerdere scenario’s op, die verschillen in omvang en aantal locaties. Daarbij houden we rekening met het aantal punten dat locaties kregen en de spreiding over de stad. Een hoge score alleen is niet doorslaggevend: het college en de gemeenteraad kijken naar het totaalbeeld, inclusief veiligheid, grootte, spreiding over de stad en wat uit de participatie naar voren komt.

De lijst van locaties blijft vertrouwelijk, totdat de raad een voorkeursscenario heeft gekozen. Dat doen we om drie redenen:

1. We willen locaties zorgvuldig beoordelen zonder publieke druk.
2. We willen voorkomen dat er onrust ontstaat in buurten waar uiteindelijk geen locatie komt.
3. We willen eigenaren van panden niet onnodig in een lastige positie brengen.

De gemeenteraad kiest welk scenario we verder gaan uitwerken. De locaties staan dan nog niet definitief vast; het gaat om een voorkeursscenario. Op dat moment maken we de lijst openbaar — inclusief beoordelingen en uitleg waarom locaties zijn afgevallen. We verwachten deze stap begin 2027 te kunnen doorlopen.

Stap 3 – Participatie en onderzoek

Voor de locaties uit het gekozen voorkeursscenario starten we de participatie. Omwonenden en betrokken organisaties kunnen hun mening geven: welke kansen en knelpunten zien zij? Welke maatregelen en afspraken zijn nodig, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en leefbaarheid?

Die input gebruiken we om de locaties opnieuw te beoordelen. Wie ‘direct omwonenden’ zijn, bepalen we per locatie. Wie merkt naar verwachting het meest van de komst van de locatie? Dat kunnen buren zijn die op de locatie uitkijken, maar ook inwoners of ondernemers aan de looproute naar voorzieningen.

We kijken ook naar de financiële haalbaarheid. Stap 3 verwachten we begin 2027 te kunnen starten.

Stap 4 – Gemeenteraad neemt een besluit

Op basis van stap 3, maakt het college een voorstel voor de gemeenteraad. De raad stelt de definitieve locaties vast. Inwoners kunnen inspreken bij de raadscommissie voordat de raad besluit.

Vervolg

Daarna werkt de gemeente elke locatie verder uit: vergunningen, inrichting en afspraken over beheer en veiligheid. Ook vervolgt dan de participatie met de directe omgeving van elke locatie, om samen te kijken wat er nodig is zodat iedereen prettig kan blijven wonen en werken. We richten per locatie een vast omwonendenoverleg in. Ook maken we afspraken over het beheer en de veiligheid van de opvanglocatie én de omgeving en over het welzijn van de bewoners van de opvanglocatie.

Om locaties eerlijk en vergelijkbaar te kunnen beoordelen, werken we met een afwegingskader. Daarin staan randvoorwaarden en criteria voor opvanglocaties. 

Randvoorwaarden

Randvoorwaarden zijn harde eisen. Voldoet een locatie hier niet aan, dan valt die direct af. De randvoorwaarden zijn:

• De locatie ligt binnen de gemeentegrenzen van Amersfoort.
• De locatie ligt niet op het geluidgezoneerde deel van een bedrijventerrein (delen van Isselt en het spooremplacement), omdat bedrijven daar meer geluid mogen maken dan in woonwijken. Andere delen van een bedrijventerrein kunnen wel in beeld komen. Een kaart laat zien welk deel het precies is.
• De locatie ligt niet in het Natuurnetwerk Nederland (NNN).
• De eigenaar is bereid de locatie beschikbaar te stellen. De gemeente kan zelf actief eigenaren benaderen, maar onteigent niet.

De locatie is geen bestaande woning of appartement. Andere bestaande gebouwen blijven wel in beeld.

Criteria en punten

Vervolgens beoordelen we alle overgebleven locaties aan de hand van vijf criteria. Elke locatie krijgt per criterium 0, 1 of 2 punten. Een locatie met veel punten betekent niet automatisch dat die de beste keuze is. Niet alles is in punten te vatten. Een locatie kan hoog scoren op het ene criterium en laag op het andere. Het college en de gemeenteraad kijken daarom naar het totaalbeeld en niet alleen naar de optelsom van punten. Én naar de combinatie van locaties in een scenario en de spreiding over de stad. Veiligheid is niet te vertalen naar een objectieve puntenscore, die we voor elke locatie op dezelfde manier kunnen meten. Daarom geven veiligheidspartners zoals politie en handhaving, tijdens verschillende stappen in het proces een analyse en niet pas wanneer een potentiële locatie in beeld is. Ook draagvlak krijgt geen punten, maar we betrekken de mening van inwoners op verschillende momenten in het proces. De gemeenteraad maakt de uiteindelijke afweging.

Criterium 1: Sociale balans en draagkracht van de wijk

Sociale balans, leefbaarheid en draagkracht van de wijk

We kijken of een wijk of dorp de komst van een opvanglocatie aankan – voor de lange termijn en zonder dat de druk te groot wordt. We gebruiken hiervoor cijfers over de wijk of buurt:

• de sociaaleconomische status (SES WOA 2023) 
• de Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2025, met nadruk op sociale cohesie en het gevoel van onveiligheid.

Een wijk met betere cijfers dan het Amersfoortse gemiddelde, krijgt meer punten. Dat is geen beloning of straf: het is een inschatting van hoe goed een wijk een verandering kan opvangen.

Criterium 2: Bereikbaarheid van voorzieningen

Dit gaat over de mate waarin de locatie beschikt over goed bereikbare voorzieningen voor de dagelijkse basisbehoeften van asielzoekers: supermarkt, basisonderwijs, taalonderwijs, openbaar vervoer en gezondheidszorg (GZA). We meten dit in loop- en fietsminuten, zoals de normen van het COA. Hoe dichter bij de voorzieningen, hoe meer punten. We kijken in deze stap nog niet naar of een voorziening meer bewoners aankan. Wat een concrete locatie voor voorzieningen betekent, onderzoeken we in stap 3.

Criterium 3: Impact op de omgeving

We kijken naar de verwachte impact op de woonomgeving. Dat doen we op twee manieren. Ten eerste de afstand tot de dichtstbijzijnde woning en het aantal woningen binnen 100, 250 en 500 meter – hoe verder van bebouwing, hoe meer punten. Ten tweede de mate van verandering: een bestaand gebouw zonder grote aanpassing heeft minder impact dan nieuwbouw en krijgt meer punten.

Criterium 4: Beschikbaarheid en haalbaarheid

Dit criterium beoordeelt of het praktische uitvoerbaar is om op die locatie langdurige, stabiele opvang te bieden. Voor hoe lang is de locatie beschikbaar? Zijn aansluitingen voor gas, water en stroom aanwezig? Hoe lang duurt de realisatie en is de locatie van de gemeente? Een locatie die langdurig beschikbaar is en weinig aanpassingen nodig heeft, krijgt meer punten. Hoe snel een locatie beschikbaar is, beschrijven we bij de kenmerken van de locatie, maar daar krijgt een locatie geen punten voor.

Criterium 5: Bestaande initiatieven en afspraken

We kijken of er al bestaande plannen, initiatieven of bestuurlijke afspraken zijn op de locatie die niet goed samengaan met een opvanglocatie– bijvoorbeeld woningbouwplannen. Een locatie zonder bestaande, conflicterende afspraken krijgt meer punten. Ook kijken we of de locatie binnen één van de twee grote, door het Rijk aangewezen woningbouwgebieden in Amersfoort valt.

Met een initiatief bedoelen we een plan voor een ruimtelijke ontwikkeling waarvoor een omgevingsvergunning nodig is. Een vrijblijvend idee valt hier niet onder. Een locatie met een initiatief dat nog niet is vastgelegd, krijgt minder punten dan een locatie zonder initiatief. Locaties met formeel vastgelegde afspraken krijgen geen punten.

Van november 2025 tot en met maart 2026 dachten duizenden Amersfoorters met ons mee: via buurtbijeenkomsten, straatgesprekken, inloopmomenten en een breed online onderzoek. De uitkomsten van die gesprekken zijn de basis voor zowel het procesvoorstel als het afwegingskader. Veel van wat inwoners belangrijk vinden, is direct terug te zien in de criteria en het stappenplan.

Verwerkt in de criteria:

• Afstand locatie tot woningen – dit is een meetbaar onderdeel van criterium 3 Impact op de omgeving.
• Draagkracht van een wijk – of een wijk de komst van een locatie aankan, vormt de kern van criterium 1 Sociale balans en draagkracht.
• Voorkeur voor bestaand gebouw boven nieuwbouw – dit staat in criterium 3: gebouwen zonder ingrijpende aanpassing krijgen meer punten dan nieuwbouw.
• Nabijheid van voorzieningen – een wens van zowel inwoners, als van asielzoekers en statushouders zelf. Dit staat in criterium 2 (Bereikbaarheid van voorzieningen).

Verwerkt op een andere manier

Niet alles wat we hoorden, laat zich vertalen naar een meetbaar criterium voor één locatie. Maar die verwerken we wel op een andere manier:

• Kleinschalige locaties; uit de participatie bleek dat veel inwoners liever kleinere locaties zien. Er is op dit moment geen vast maximum of minimum aantal plekken per locatie. We houden wel rekening met deze voorkeur bij het samenstellen van de scenario’s.
• Spreiding over de gemeente; spreiding is geen criterium voor één locatie, maar voor meerdere. Daarom houden we hier expliciet rekening mee bij het samenstellen van de scenario’s. Dit geldt ook voor de wens om grote locaties alleen aan de rand van wijken te plaatsen. In stap 2 laten we op een kaart zien hoe de voorgestelde locaties over de stad zijn verdeeld. 
• Veiligheid; veiligheid bleek in de gesprekken een belangrijk thema, maar is moeilijk te vertalen naar een puntenscore per locatie. Daarom komt veiligheid in veel stappen terug. We vragen tijdens stap 1 advies over de veiligheidsaspecten van kansrijke locaties aan de gemeentelijke afdeling Veiligheid en partnerorganisaties zoals de politie. Dit werken we verder uit in de stap 3. Dan gaan we ook in gesprek met omwonenden. En na het locatiebesluit werken we samen met het COA per locatie een plan uit met afspraken en maatregelen. 
• Bereikbaarheid voor hulpdiensten; we onderzoeken per locatie of de bereikbaarheid en veilige toegang voor hulpdiensten voldoende is of dat aanvullende maatregelen nodig zijn. Dit gebeurt in stap 3.
• Capaciteit van voorzieningen in de buurt; we kijken naar de beschikbaarheid van voorzieningen die asielzoekers daadwerkelijk gebruiken. Kinderen gaan bijvoorbeeld niet automatisch naar de dichtstbijzijnde school, maar bijvoorbeeld eerst naar een taalschool. Per locatie onderzoeken we of de relevante voorzieningen voldoende ruimte hebben voor de asielzoekers. Dit doen we in stap 3.
• Contact en integratie; aandachtspunten over begeleiding, taalonderwijs, dagbesteding, ontmoeting met buurtbewoners en meedoen in de samenleving. Deze punten zijn onderdeel van de dagelijkse praktijk op opvanglocaties. In dit proces komen ze in de afspraken met het COA in het vervolg na stap 4. 

De volledige uitkomsten van de gesprekken met inwoners zijn te lezen op de pagina Wat inwoners zeggen over opvanglocaties.

Heb je vragen of opmerkingen? Neem dan contact op via opvangvluchtelingen@amersfoort.nl.