Eikenprocessierups

De eikenprocessierups zorgt voor veel klachten in heel Nederland. Dus ook in Amersfoort. De gemeente neemt maatregelen om de rups te bestrijden. Dat kunnen we niet alleen. Daarom leggen we op deze pagina uit wat wij doen en geven we tips wat u kunt doen om te helpen de klachten te verminderen.

Eikenprocessierups

Overlast

Eikenprocessierupsen vervellen zes keer in hun leven. In de derde fase krijgen ze brandharen die kunnen zorgen voor klachten als jeuk, huiduitslag of irritatie aan ogen of luchtwegen. Die derde levensfase startte de afgelopen jaren rond de maand juni. Blijf daarom vanaf dat moment uit de buurt van bomen waar de rupsen zitten. Zit, lig of speel er niet onder. Dat geldt ook voor huisdieren, want ook zij kunnen er last van hebben. Bent u in contact geweest met de eikenprocessierups? De GGD Leefomgeving geeft tips wat u dan kunt doen.

In Amersfoort staan ruim 20.000 eikenbomen. In 2019 zijn in ongeveer 7.500 eiken nesten met eikenprocessierupsen aangetroffen. Het is moeilijk om in te schatten hoeveel eiken dit jaar besmet zullen zijn. Hoe dan ook worden in juni en juli alle nesten in eiken in stedelijk gebied weggezogen.

Eikenprocessierups herkennen

Eikenprocessierups

Eikenprocessievlinder

Dit zijn de eikenprocessierups en de eikenprocessievlinder. De rups komt voor in eiken en in bomen die naast eiken staan. De rupsen hebben lange, witte ‘haren’. De vlinders hebben donkere dwarslijnen en vliegen tot september.

De eitjes komen in april of mei uit, tegelijk met de eerste bladeren van de eik. De rupsen zijn dan oranjeachtig gekleurd. De kleur van de rupsen verandert in een grijsgrauw met witte ‘haren’. Na de derde vervelling krijgen de rupsen de donkere brandharen op de rug.

De rupsen vervellen 6 of 7 keer voordat ze in een onopvallende nachtvlinder veranderen. Begin september zetten de vrouwtjesvlinders hun eitjes af in de toppen van eikenbomen.

Wat doet de gemeente

Preventief bestrijden

Amersfoort gebruikt in 2020 voor het eerst een biologisch bestrijdingsmiddel. De bestrijder vernevelt dit middel op eikenbomen zodra die voor meer dan de helft hun nieuwe bladeren hebben. Bij de huidige weersverwachting gebeurt dat in de eerste drie weken van april. Het bestrijdingsmiddel kleeft aan het blad. Als de rupsen dat blad opeten, sterven ze binnen enkele dagen.

Het bestrijdingsmiddel kunnen en mogen wij niet op alle eikenbomen gebruiken. Eiken in ecologisch beheerde bermen, parken, bos- en buitengebieden gaan we niet behandelen. Hetzelfde geldt voor eikenbomen waarbij binnen een cirkel van 250 meter beschermde vlindersoorten zijn gezien. Bovendien mag het middel alleen door gecertificeerde professionals worden gebruikt in de openbare ruimte, en parken of tuinen die onder betaling worden opengesteld voor publiek.

Op de eikenbomenkaart kunt u zien wat de huidige situatie is in het preventief bestrijden van de eikenprocessierups. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie.

Controleren en wegzuigen

Vanaf het moment dat de eikenprocessierupsen voor de derde keer vervellen kunnen de brandharen overlast veroorzaken. Dit is ook de periode waarin de rupsen bij elkaar komen in nesten die de bestrijder kan wegzuigen. De gemeente controleert systematisch alle eiken in stedelijk gebied op de aanwezigheid van eikenprocessierupsen.

Treffen wij rupsen aan, dan markeren we de boom met een rood-witte sticker of lint. Daaraan kunt u zien of de boom is besmet. Zit er een merkteken op de boom? Wees dan voorzichtig; ook bij de bomen die ernaast staan. Raak ze niet aan en ga er niet onder zitten, liggen of onder spelen. Ook is het belangrijk huisdieren uit de buurt van die bomen te houden.

Is het merkteken verwijderd? Dat is het signaal dat de boom is behandeld. Wij kunnen helaas niet garanderen dat wij alle bomen markeren met een lint. Ook bestaat een kleine kans dat de rupsen terugkeren. Blijf dus altijd goed uitkijken!

De bestrijdingstijd per boom is erg verschillend. Dit hangt af hoeveel nesten er in de boom zitten en of deze nesten vanaf de grond of met een hoogwerker bestreden moeten worden. Het is daarom niet mogelijk om een exacte planning te geven.

Op de eikenbomenkaart kunt u zien wat de huidige situatie is in het controleren en bestrijden van de eikenprocessierups. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie.

Natuurlijke bestrijding

Vanaf 2019 is de gemeente begonnen met het natuurlijk bestrijden van de eikenprocessierups. Het doel is zoveel mogelijk natuurlijke vijanden van de rups aan te trekken. We hangen bijvoorbeeld mezenkasten en vleermuiskasten op. Maar ook maaien we de bermen minder intensief. Die worden daardoor meer aantrekkelijk voor de vogels, insecten en vleermuizen die het eitje en de larve, rups en vlinder opeten.

Op vier plaatsen in het buitengebied of de stadsrand (zie onderstaande kaartjes) doen we proeven met het ecologisch bestrijden. Het gaat om eiken aan de Koedijkerweg, de Hogeweg, de Oude Zevenhuizerstraat en de Valutaboulevard. Dit zijn gebieden zonder al te veel fietsers en voetgangers.

Oude Zevenhuizerstraat

Koedijkerweg

Hogeweg

Valutaboulevard

De proef richt zich op het verbeteren van de leefomstandigheden van vogels, insecten en vleermuizen die de larve, rups en vlinder opeten. Ook zetten we in besmette eiken larven van de gaasvlieg en het tweestippelig lieveheersbeestje uit. Zij voeden zich met de eitjes en larven van rups. Gedurende het seizoen worden deze gebieden regelmatig gecontroleerd. In het najaar wordt een vlindertelling uitgevoerd door het zetten van hormoonvallen. Aan het begin en eind van het proefgebied wordt voor bezoekers en passanten een bord geplaatst met informatie over de proef.

Gaasvliegje

Tweestippelig lieveheersbeestje

Meer informatie over de proef vindt u in het nieuwsbericht. Het streven is om in 2020 de proef uit te breiden met nieuwe gebieden.

Wat kunt u zelf doen?

Meld de eikenprocessierups

Ziet u bomen in de openbare ruimte die nog niet zijn gemerkt, maar waar wel eikenprocessierupsen in zitten? Meld het ons dan.

Melding doen

Voorrang

In een aantal gevallen behandelen wij meldingen met voorrang:

  • Bij openbare speeltuinen, schoolpleinen en kinderdagverblijven; zodat kinderen daar veilig kunnen blijven spelen.
  • De directe omgeving van het Meander Medisch Centrum krijgt automatisch voorrang.
  • Meldingen van extreme allergie (levensbedreigende klachten waarvoor een arts moet worden ingeschakeld). Binnenkort volgt meer informatie over de manier waarop u dit kunt doorgeven aan de gemeente.

Bestrijding op uw eigen terrein

Ziet u eikenprocessierupsen in bomen op uw eigen terrein? Dan bent u zelf verantwoordelijk voor bestrijding. We raden u af om de bestrijding zelf te doen. U kunt het beste een gespecialiseerd bedrijf -bijvoorbeeld een hovenier, boomverzorger of ongediertebestrijder- benaderen om de nesten te laten weghalen.

Help de natuurlijke bestrijding bevorderen

U kunt de natuurlijke bestrijding helpen bevorderen door uw eigen terrein zo in te richten en te beheren dat dit een aantrekkelijke omgeving vormt voor de natuurlijke vijanden van de rups. Leg bijvoorbeeld bloemrijke borders aan en hang een mezenkast op.

Wat te doen bij contact met de eikenprocessierups

Bent u in contact geweest met de eikenprocessierups? Voorkom dan dat de brandharen zich verder verspreiden. De GGD Leefomgeving geeft hierover het volgende advies:

  • Strip de huid direct na blootstelling met plakband
  • Spoel daarna de huid en ogen met lauw water
  • Was besmette kleding grondig (het liefst op 60 graden)

Meestal verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot twee weken vanzelf. Bij hevige jeuk kunnen middelen tegen de jeuk verlichting geven. Zijn de klachten ernstiger of houden ze langer aan, dan is het verstandig om naar de huisarts te gaan.

Honden en katten hebben vanwege hun beschermende vacht minder last van jeuk door de brandharen van de rups. Wel is er kans op irritatie van ogen, neus en bek. Is uw hond of kat in aanraking geweest met de eikenprocessierups? Spoel de bek van uw hond of kat met water. Het is verstandig hierbij handschoenen te dragen om zelf geen irritaties te krijgen. Neem contact op met een dierenarts als uw huisdier klachten blijft houden.

Eikenbomenkaart

Op de eikenbomenkaart kunt u zien wat de actuele situatie is in het preventief bestrijden, controleren en wegzuigen van de eikenprocessierups. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie.

Eikenprocessierupsen en gezondheid

Op de website van GGD Leefomgeving leest u meer over wat u kunt doen als u in aanraking bent gekomen met de eikenprocessierups.

Natuurlijke bestrijding op uw eigen terrein

Op de website van Milieu Centraal leest u wat u kunt doen om op uw eigen terrein de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups een handje te helpen.

Landelijk kennisplatform processierups

Op de website van het landelijk kennisplatform processierups vindt u nieuws en antwoorden op veelgestelde vragen.