Eikenprocessierups

De eikenprocessierups zorgt voor veel klachten. De gemeente neemt maatregelen om de rups te bestrijden. Lees hoe we dat doen, hoe je ons daarbij kunt helpen en wat je kunt doen om klachten te verminderen.

Eikenprocessierups

Melden

Overlast

Wat te doen na contact?

Herkennen

Bestrijding

Melden

De gemeente controleert systematisch alle eiken in stedelijk gebied om te zien of de eikenprocessierups aanwezig is. Vinden wij rupsen in een boom, dan markeren we die boom op de eikenbomenkaart op de website Amersfoort in Beeld. Zie je bomen in de openbare ruimte waar eikenprocessierupsen in zitten? Meld het dan. Kijk eerst op de eikenbomenkaart of de boom niet al gemeld is.

MELDING DOEN

Voorrang

In een aantal gevallen behandelen wij meldingen met voorrang:

  • Bij openbare speeltuinen, schoolpleinen en kinderdagverblijven, zodat kinderen daar veilig kunnen blijven spelen.
  • De directe omgeving van het Meander Medisch Centrum.
  • Bij meldingen van extreme allergie (levensbedreigende klachten waarvoor een arts moet worden ingeschakeld. Extreme jeuk is geen reden tot voorrang)


Extreme allergie

Ben je extreem allergisch voor de eikenprocessierups? Vraag je huisarts of medisch specialist om een doktersverklaring waarin staat dat de eikenprocessierups voor jou levensbedreigend is. Kom met deze doktersverklaring naar de receptie van het Stadhuis en je adres wordt op de voorrangslijst gezet. Vanwege de wet op de privacy (AVG) mogen wij je doktersverklaring alleen op het Stadhuis inzien. Digitale verzoeken of verklaringen per post kunnen wij niet behandelen.

Overlast

Eikenprocessierupsen vervellen 6 keer in hun leven. In de derde fase krijgen ze brandharen. Die kunnen zorgen voor klachten als jeuk, huiduitslag of irritatie aan ogen of luchtwegen. Die derde levensfase startte de afgelopen jaren rond de maand juni. Blijf daarom vanaf dat moment uit de buurt van bomen waar de rupsen zitten. Zit, lig of speel er niet onder. Dat geldt ook voor huisdieren, want ook zij kunnen er last van hebben. Ben je in contact geweest met de eikenprocessierups? De GGD Leefomgeving geeft tips wat je dan kunt doen.

In Amersfoort staan ruim 20.000 eikenbomen. In 2020 zijn in ongeveer 3.500 eiken nesten met eikenprocessierupsen aangetroffen. Het is moeilijk om in te schatten hoeveel eiken dit jaar besmet zullen zijn. Vanaf juni tot en met augustus worden alle nesten in eiken in stedelijk gebied weggezogen.

Wat te doen na contact

Ben je in contact geweest met de eikenprocessierups? Voorkom dat de brandharen zich verder verspreiden. De GGD Leefomgeving geeft hierover het volgende advies:

  • strip de huid direct na blootstelling met plakband
  • spoel daarna de huid en ogen met lauw water
  • was besmette kleding goed (het liefst op 60 graden)

Meestal verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot 2 weken vanzelf. Bij hevige jeuk kunnen middelen tegen de jeuk verlichting geven. Zijn de klachten ernstiger of duren ze langer, dan is het verstandig om naar de huisarts te gaan.

Honden en katten hebben door hun beschermende vacht minder last van jeuk door de brandharen van de rups. Wel is er kans op irritatie van ogen, neus en bek. Is je hond of kat in aanraking geweest met de eikenprocessierups? Spoel de bek dan met water. Het is verstandig hierbij handschoenen te dragen om zelf geen irritaties te krijgen. Neem contact op met een dierenarts als je huisdier klachten blijft houden.

Herkennen

Dit zijn de eikenprocessierups en de eikenprocessievlinder. De rups komt voor in eiken en in bomen die naast eiken staan. De rupsen hebben lange, witte ‘haren’. De vlinders hebben donkere dwarslijnen en vliegen tot september.

Eikenprocessierups

Eikenprocessievlinder

De eitjes komen in april of mei uit, tegelijk met de eerste bladeren van de eik. De rupsen zijn dan oranjeachtig gekleurd. De kleur van de rupsen verandert in een grijsgrauw met witte ‘haren’. Na de derde vervelling krijgen de rupsen de donkere brandharen op de rug.

De rupsen vervellen 6 of 7 keer voordat ze in een onopvallende nachtvlinder veranderen. Begin september zetten de vrouwtjesvlinders hun eitjes af in de toppen van eikenbomen.

Bestrijding

Preventief bestrijden

Amersfoort gebruikte in 2020 voor het eerst het biologisch bacteriepreparaat Xentari als bestrijdingsmiddel. De bestrijder vernevelt dit middel op de nieuwe bladeren van eikenbomen. Het bacteriepreparaat kleeft aan het blad. Als de rupsen dat blad opeten, sterven ze binnen enkele dagen. Afhankelijk van de weersomstandigheden gebeurt het vernevelen in de laatste week van april of de eerste weken van mei. Voor het beste resultaat moet het windstil en droog weer zijn.

De bestrijder behandelt in zo kort mogelijke tijd de geselecteerde bomen door de hele stad. De werkzaamheden zijn daarom zowel overdag als ’s avonds en ’s nachts. Dit zorgt ook voor minder hinder voor het verkeer, omdat veel van de te behandelen eiken langs drukkere wegen staan.

Het bacteriepreparaat mogen en willen wij niet op alle eikenbomen gebruiken. Dat komt omdat het preparaat ook andere rupsen doodt. Daarom gebruiken we dat zo min mogelijk. Eiken in ecologisch beheerde bermen, parken, bos- en buitengebieden gaan we niet behandelen. Dat geldt ook voor eikenbomen waarbij binnen een cirkel van 250 meter beschermde vlindersoorten zijn gezien. Onze bestrijders zijn gecertificeerde professionals die werken volgens de leidraad van het landelijk Kennisplatform Processierups.

Op de eikenbomenkaart op de website Amersfoort in Beeld zie je wat de huidige situatie is in het preventief bestrijden van de eikenprocessierups. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie.

Controleren en wegzuigen

Vanaf het moment dat de eikenprocessierupsen voor de derde keer vervellen kunnen de brandharen overlast veroorzaken. Dit is ook de periode waarin de rupsen bij elkaar komen in nesten die de bestrijder kan wegzuigen. De gemeente controleert systematisch alle eiken in stedelijk gebied op de aanwezigheid van eikenprocessierupsen. Ook jij kunt een melding maken van een boom waarin u de eikenprocessierups ziet. Kijk eerst op de eikenbomenkaart of de boom niet al gemeld is. Vinden wij rupsen in een boom, dan markeren we die boom op onze eikenbomenkaart op de website Amersfoort in Beeld.

De bestrijdingstijd per boom is erg verschillend. Dit hangt af hoeveel nesten er in de boom zitten en of deze nesten vanaf de grond of met een hoogwerker bestreden moeten worden. Het is daarom niet mogelijk om een exacte planning te geven. De bomen die zijn behandeld markeren wij op de eikenbomenkaart. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie. Er bestaat altijd een kleine kans dat de rupsen terugkeren. Blijf dus altijd goed uitkijken.

Natuurlijke bestrijding

In 2019 is de gemeente begonnen met het natuurlijk bestrijden van de eikenprocessierups. Doel is zoveel mogelijk natuurlijke vijanden van de rups aan te trekken. We hangen bijvoorbeeld mezenkasten en vleermuiskasten op. Ook maaien we de bermen minder intensief. Die worden daardoor aantrekkelijker voor de vogels, insecten en vleermuizen die het eitje en de larve, rups en vlinder opeten.

Op 4 plaatsen in het buitengebied of de stadsrand doen we proeven met het ecologisch bestrijden. Het gaat om eiken aan de Koedijkerweg, de Hogeweg, de Oude Zevenhuizerstraat en de Valutaboulevard. Dit zijn gebieden zonder al te veel fietsers en voetgangers.

De proef richt zich op het verbeteren van de leefomstandigheden van vogels, insecten en vleermuizen die de larve, rups en vlinder opeten. Ook zetten we in besmette eiken larven van de gaasvlieg en het tweestippelig lieveheersbeestje uit. Zij voeden zich met de eitjes en larven van de rups. In het seizoen worden deze gebieden regelmatig gecontroleerd. In het najaar wordt een vlindertelling uitgevoerd door hormoonvallen te zetten. Aan het begin en eind van het proefgebied wordt een bord geplaatst met informatie over de proef.

Gaasvliegje Gaasvliegje

Tweestippelig lieveheersbeestje Tweestippelig lieveheersbeestje

Wat kun je zelf doen?

Bestrijding op eigen terrein

Zie je eikenprocessierupsen in bomen op je eigen terrein? Dan ben je zelf verantwoordelijk voor bestrijding. We raden af om de bestrijding zelf te doen. Je kunt het beste een gespecialiseerd bedrijf vragen de nesten weg te halen. Bijvoorbeeld een hovenier, boomverzorger of ongediertebestrijder.

Natuurlijke bestrijding bevorderen

Je kunt de natuurlijke bestrijding helpen door je eigen terrein zo in te richten en te beheren dat die aantrekkelijk is voor de natuurlijke vijanden van de rups. Leg bijvoorbeeld bloemrijke borders aan en hang een mezenkast op. Op de website van Milieu Centraal lees je er meer over. Op de website van de vogelbescherming vind je alles over nestkasten voor mezen.  

Eikenbomenkaart

Op de eikenbomenkaart op de website Amersfoort in Beeld zie je wat de actuele situatie is in het preventief bestrijden, controleren en wegzuigen van de eikenprocessierups. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie.

Eikenprocessierupsen en gezondheid

Op de website van GGD Leefomgeving lees je wat je kunt doen als je in aanraking bent gekomen met de eikenprocessierups.

Natuurlijke bestrijding op uw eigen terrein

Op de website van Milieu Centraal staat wat je kunt doen om op je eigen terrein de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups een handje te helpen. Op de website van de vogelbescherming vind je alles over nestkasten voor mezen.  

Landelijk kennisplatform processierups

Op de website van het landelijk platform processierups vind je nieuws en antwoorden op veelgestelde vragen.