Eikenprocessierups

De eikenprocessierups zorgt voor veel klachten. De gemeente neemt maatregelen om de rups te bestrijden. Op deze pagina leggen we uit hoe we dat doen, hoe u ons daarbij kunt helpen en wat u kunt doen om klachten te verminderen.

Eikenprocessierups

Melden

Overlast

Wat te doen na contact?

Herkennen

Bestrijding

Melden

De gemeente controleert systematisch alle eiken in stedelijk gebied op de aanwezigheid van eikenprocessierupsen. Treffen wij rupsen in een boom aan, dan markeren we die boom op onze eikenbomenkaart. Ziet u bomen in de openbare ruimte waar eikenprocessierupsen in zitten? Meld het ons dan. Kijk eerst even op de eikenbomenkaart of de boom niet al gemeld is.

Melding doen

Voorrang

In een aantal gevallen behandelen wij meldingen met voorrang:

  • Bij openbare speeltuinen, schoolpleinen en kinderdagverblijven; zodat kinderen daar veilig kunnen blijven spelen.
  • De directe omgeving van het Meander Medisch Centrum krijgt automatisch voorrang.
  • Meldingen van extreme allergie (levensbedreigende klachten waarvoor een arts moet worden ingeschakeld. Extreme jeuk is geen reden tot voorrang)

Extreme allergie

Bent u extreem allergisch voor de eikenprocessierups? Vraag uw huisarts of medisch specialist om een doktersverklaring waarin staat dat de eikenprocessierups voor u levensbedreigend is. Kom vervolgens met deze doktersverklaring naar de receptie van het Stadhuis en uw adres wordt op de voorrangslijst gezet. Vanwege de wet op de privacy (AVG) mogen wij uw doktersverklaring alleen op het Stadhuis inzien, digitale verzoeken of zendingen per post kunnen wij niet behandelen.

Overlast

Eikenprocessierupsen vervellen zes keer in hun leven. In de derde fase krijgen ze brandharen die kunnen zorgen voor klachten als jeuk, huiduitslag of irritatie aan ogen of luchtwegen. Die derde levensfase startte de afgelopen jaren rond de maand juni. Blijf daarom vanaf dat moment uit de buurt van bomen waar de rupsen zitten. Zit, lig of speel er niet onder. Dat geldt ook voor huisdieren, want ook zij kunnen er last van hebben. Bent u in contact geweest met de eikenprocessierups? De GGD Leefomgeving geeft tips wat u dan kunt doen.

In Amersfoort staan ruim 20.000 eikenbomen. In 2020 zijn in ongeveer 3.500 eiken nesten met eikenprocessierupsen aangetroffen. Het is moeilijk om in te schatten hoeveel eiken dit jaar besmet zullen zijn. Hoe dan ook worden vanaf juni tot en met augustus alle nesten in eiken in stedelijk gebied weggezogen.

Wat te doen na contact?

Bent u in contact geweest met de eikenprocessierups? Voorkom dan dat de brandharen zich verder verspreiden. De GGD Leefomgeving geeft hierover het volgende advies:

  • Strip de huid direct na blootstelling met plakband
  • Spoel daarna de huid en ogen met lauw water
  • Was besmette kleding grondig (het liefst op 60 graden)

Meestal verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot twee weken vanzelf. Bij hevige jeuk kunnen middelen tegen de jeuk verlichting geven. Zijn de klachten ernstiger of houden ze langer aan, dan is het verstandig om naar de huisarts te gaan.

Honden en katten hebben vanwege hun beschermende vacht minder last van jeuk door de brandharen van de rups. Wel is er kans op irritatie van ogen, neus en bek. Is uw hond of kat in aanraking geweest met de eikenprocessierups? Spoel de bek van uw hond of kat met water. Het is verstandig hierbij handschoenen te dragen om zelf geen irritaties te krijgen. Neem contact op met een dierenarts als uw huisdier klachten blijft houden.

Herkennen

Dit zijn de eikenprocessierups en de eikenprocessievlinder. De rups komt voor in eiken en in bomen die naast eiken staan. De rupsen hebben lange, witte ‘haren’. De vlinders hebben donkere dwarslijnen en vliegen tot september.

Eikenprocessierups

Eikenprocessievlinder

De eitjes komen in april of mei uit, tegelijk met de eerste bladeren van de eik. De rupsen zijn dan oranjeachtig gekleurd. De kleur van de rupsen verandert in een grijsgrauw met witte ‘haren’. Na de derde vervelling krijgen de rupsen de donkere brandharen op de rug.

De rupsen vervellen 6 of 7 keer voordat ze in een onopvallende nachtvlinder veranderen. Begin september zetten de vrouwtjesvlinders hun eitjes af in de toppen van eikenbomen.

Bestrijding

Preventief bestrijden

Amersfoort gebruikte in 2020 voor het eerst het biologisch bacteriepreparaat Xentari als bestrijdingsmiddel. De bestrijder vernevelt dit middel op de nieuwe bladeren van eikenbomen. Het bacteriepreparaat kleeft aan het blad. Als de rupsen dat blad opeten, sterven ze binnen enkele dagen. Afhankelijk van de weersomstandigheden gebeurt het vernevelen in de laatste week van april of de eerste weken van mei. Voor het beste resultaat moet het windstil en droog weer zijn.

De bestrijder behandelt in zo kort mogelijke tijd de geselecteerde bomen door de hele stad. De werkzaamheden vinden daarom zowel overdag als ’s avonds en ’s nachts plaats. Dit laatste geeft ook minder hinder voor het verkeer, omdat veel van de te behandelen eiken langs drukkere wegen staan.

Het bacteriepreparaat mogen en willen wij niet op alle eikenbomen gebruiken. Dat komt omdat het preparaat ook andere rupsen doodt. Daarom gebruiken we dat zo min mogelijk. Eiken in ecologisch beheerde bermen, parken, bos- en buitengebieden gaan we niet behandelen. Hetzelfde geldt voor eikenbomen waarbij binnen een cirkel van 250 meter beschermde vlindersoorten zijn gezien. Onze bestrijders zij gecertificeerde professionals die werken volgens de leidraad van het landelijk Kennisplatform Processierups.

Op de eikenbomenkaart kunt u zien wat de huidige situatie is in het preventief bestrijden van de eikenprocessierups. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie.

Controleren en wegzuigen

Vanaf het moment dat de eikenprocessierupsen voor de derde keer vervellen kunnen de brandharen overlast veroorzaken. Dit is ook de periode waarin de rupsen bij elkaar komen in nesten die de bestrijder kan wegzuigen. De gemeente controleert systematisch alle eiken in stedelijk gebied op de aanwezigheid van eikenprocessierupsen. Ook u kunt een melding maken van een boom waarin u de eikenprocessierups ziet. Kijk eerst even op de eikenbomenkaart of de boom niet al gemeld is.

Treffen wij rupsen in een boom aan, dan markeren we die boom op onze eikenbomenkaart. Daarop kunt u zien of de boom is besmet. Is de boom besmet? Wees dan voorzichtig; ook bij de bomen die ernaast staan. Raak ze niet aan en ga er niet onder zitten, liggen of onder spelen. Ook is het belangrijk huisdieren uit de buurt van die bomen te houden.

De bestrijdingstijd per boom is erg verschillend. Dit hangt af hoeveel nesten er in de boom zitten en of deze nesten vanaf de grond of met een hoogwerker bestreden moeten worden. Het is daarom niet mogelijk om een exacte planning te geven. De bomen die zijn behandeld markeren wij op de eikenbomenkaart. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie. Er bestaat altijd een kleine kans dat de rupsen terugkeren. Blijf dus altijd goed uitkijken! .

Natuurlijke bestrijding

Vanaf 2019 is de gemeente begonnen met het natuurlijk bestrijden van de eikenprocessierups. Het doel is zoveel mogelijk natuurlijke vijanden van de rups aan te trekken. We hangen bijvoorbeeld mezenkasten en vleermuiskasten op. Maar ook maaien we de bermen minder intensief. Die worden daardoor meer aantrekkelijk voor de vogels, insecten en vleermuizen die het eitje en de larve, rups en vlinder opeten.

Op vier plaatsen in het buitengebied of de stadsrand doen we proeven met het ecologisch bestrijden. Het gaat om eiken aan de Koedijkerweg, de Hogeweg, de Oude Zevenhuizerstraat en de Valutaboulevard. Dit zijn gebieden zonder al te veel fietsers en voetgangers.

De proef richt zich op het verbeteren van de leefomstandigheden van vogels, insecten en vleermuizen die de larve, rups en vlinder opeten. Ook zetten we in besmette eiken larven van de gaasvlieg en het tweestippelig lieveheersbeestje uit. Zij voeden zich met de eitjes en larven van rups. Gedurende het seizoen worden deze gebieden regelmatig gecontroleerd. In het najaar wordt een vlindertelling uitgevoerd door het zetten van hormoonvallen. Aan het begin en eind van het proefgebied wordt voor bezoekers en passanten een bord geplaatst met informatie over de proef.

Gaasvliegje Gaasvliegje

Tweestippelig lieveheersbeestje Tweestippelig lieveheersbeestje

Wat kunt u zelf doen?

Bestrijding op uw eigen terrein

Ziet u eikenprocessierupsen in bomen op uw eigen terrein? Dan bent u zelf verantwoordelijk voor bestrijding. We raden u af om de bestrijding zelf te doen. U kunt het beste een gespecialiseerd bedrijf -bijvoorbeeld een hovenier, boomverzorger of ongediertebestrijder- benaderen om de nesten te laten weghalen.

Help de natuurlijke bestrijding bevorderen

U kunt de natuurlijke bestrijding helpen bevorderen door uw eigen terrein zo in te richten en te beheren dat dit een aantrekkelijke omgeving vormt voor de natuurlijke vijanden van de rups. Leg bijvoorbeeld bloemrijke borders aan en hang een mezenkast op.

Eikenbomenkaart

Op de eikenbomenkaart kunt u zien wat de actuele situatie is in het preventief bestrijden, controleren en wegzuigen van de eikenprocessierups. De kaart wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwste informatie.

Eikenprocessierupsen en gezondheid

Op de website van GGD Leefomgeving leest u meer over wat u kunt doen als u in aanraking bent gekomen met de eikenprocessierups.

Natuurlijke bestrijding op uw eigen terrein

Op de website van Milieu Centraal leest u wat u kunt doen om op uw eigen terrein de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups een handje te helpen. De vogelbescherming vertelt op haar website van alles over nestkasten voor mezen.  

Landelijk kennisplatform processierups

Op de website van het landelijk kennisplatform processierups vindt u nieuws en antwoorden op veelgestelde vragen.